BG_bird2100% onafhankelijk
HRM Geef me de ruimte!

Geef me de ruimte!

Hoe verhouden u en uw medewerker zich tot de dramadriehoek: slachtoffer, redder of aanklager?

Verdieping Verdieping

Opinie Opinie

Interview

In mijn praktijk als loopbaancoach merk ik dagelijks dat wij allemaal wel eens de neiging hebben om ons te blijven focussen op dat wat niet goed gaat en ons beperkt.

De beperkingen zitten soms in onszelf, soms worden ze door anderen opgelegd. Dat dit kan leiden tot machteloosheid, frustratie, spanning en stress zal u niet verbazen. Tijd om in actie te komen! Maar hoe?

Hoe
Als je je
Met zorgeloosheid
Kon omringen
En dat dat
Je ruimte
Was

Alweer een aantal jaar geleden werd ik geraakt door dit gedicht van Bert Schierbeek.
Op dat moment werkte ik als HR-adviseur in een organisatie met veel hoog opgeleide professionals.

Ik raakte hier in gesprek met mensen die vertelden vast te zitten in hun werksituatie. Een aantal van hen vond zijn weg weer na wat tips en adviezen. Een ander deel bleef vastzitten in de situatie. Zij waren het slachtoffer van hun eigen gedachten overtuigingen en (angst)gevoelens geworden.

Veel gehoorde voorbeelden:
“Ik ben te oud om nog een stap in mijn loopbaan te maken.”
“Als ik mijn twijfel bespreek met mijn leidinggevende word ik ontslagen.”
“Ik heb het nu zo goed geregeld, dat krijg ik nooit meer terug (gouden kettingen).”

Het gevolg: machteloosheid en frustratie, soms zelfs gevolgd door ziekte of een arbeidsconflict.

Als er bij dreigend verzuim angst, frustratie en/of machteloosheid speelt, is het de moeite waard om te onderzoeken of u met een zogenaamd “slachtoffer” te maken heeft. Een slachtoffer is iemand die zijn eigen mogelijkheden miskent en daarmee oorzaken buiten zichzelf zoekt.

Hoe herken je een “slachtoffer”?

1. Ja maar…

U kent ze vast wel: de “ja maar” mensen. Bij alles wat er gezegd wordt, elk alternatief of mogelijke oplossingsrichting, geven zij de standaardreactie: “Ja, maar….” . En daarmee is het gesprek weer terug bij af. Het “ja maar” slachtoffer miskent de oplossingsmogelijkheden en beperkt daarmee zijn handelingsruimte.

2. Verantwoordelijkheid bij de ander

Het slachtoffer zoekt en vindt de redenen van zijn machteloosheid en frustratie bij voorkeur buiten zichzelf. De organisatie, de leidinggevende, de collega en zelfs de klant kan de schuld krijgen van het onvermogen van het slachtoffer. Het lijkt alsof hij blind is voor zijn eigen rol en invloed.

3. Uw eigen reactie

In gesprek met een slachtoffer voelt u ongetwijfeld één van onderstaande reacties in u opborrelen:
Redden: u gaat de verantwoordelijkheid overnemen en probeert de problemen op te lossen. Het gevolg? U bevestigt hiermee het slachtoffer in zijn onvermogen.
Veroordelen/aanklagen: u raakt geïrriteerd en haakt af. Het gevolg? Het slachtoffer voelt zich nog meer slachtoffer. Ook u begrijpt hem niet…

Met deze signalen kunt u het slachtoffer herkennen. Maar hoe dan verder? Hoe kunt u de zelfsturing weer activeren zodat u (langdurig) verzuim of conflict kunt voorkomen?

In mijn coachingspraktijk werk ik op verschillende manieren aan het bevorderen van zelfsturing. Graag spreek ik over “het vergroten van de eigen speelruimte” en verwijs naar het eerder aangehaalde gedicht. Mensen die bij mij komen herkennen het knellende gevoel en ervaren de druk van de beperkte ruimte. Zij willen dan ook graag aan de slag met het creëren van meer ruimte.

Van slachtofferschap naar autonomie

Binnen de organisatie kunt u zelf ook aan de slag met het bevorderen van ruimte voor zelfsturing. Eén van de instrumenten die ik u daarvoor wil aanreiken is de zogenaamde “dramadriehoek” uit de Transactionele Analyse (TA van Eric Berne), waarbij je je moet voorstellen dat Slachtoffer, Aanklager en Redder met elkaar in een driehoek verbonden zijn.

U kunt als volgt te werk gaan:

1. Geef inzicht

Het slachtoffer heeft vaak onvoldoende zicht op zijn eigen rol en aandeel in de situatie die is ontstaan. Leg aan de hand van de dramadriehoek uit wat er volgens u aan de hand is.

De aanklager

  • Ziet zichzelf als OK
  • Ziet de ander als “niet-OK”
  • Geeft zichzelf het recht om de ander te beschuldigen
  • Is kwaad, zonder positieve wens tot verandering

Het slachtoffer

  • Ziet zichzelf als “niet-OK”
  • Klaagt zonder verantwoordelijkheid te nemen
  • Houdt zich afhankelijk
  • Onderschat zichzelf
  • Miskent eigen mogelijkheden

De Redder

  • Ziet zichzelf als OK
  • Ziet het slachtoffer als hulpeloos
  • Vindt dat hij moet helpen, zonder dat het slachtoffer zichzelf helpt
  • Biedt hulp die afhankelijk houdt
  • Onderschat het slachtoffer en overschat zichzelf

2. Bespreek het positieve alternatief

Als de patronen van de dramadriehoek duidelijk zijn geworden, bespreek dan het positieve alternatief: de Winnaarsdriehoek.

Slachtoffer → Kwetsbaar persoon
“Ik kan dingen zelf doen zonder dat ik ze alleen moet doen en ik kan om hulp vragen als ik dat nodig heb”.

Aanklager → Assertief Persoon
“Het is OK om grenzen te bewaken en structuur te bieden ter bescherming van mijzelf en de ander.”

Redder → Zorgende persoon
“ Juist als ik goed voor mezelf zorg, kan ik goed voor de ander zorgen”.

Assertief persoon

  • Gericht op positieve veranderingen
  • Biedt structuur
  • Bewaakt grenzen
  • Geeft feedback
  • Initieert onderhandelingen

Kwetsbaar persoon

  • Vraagt om hulp
  • Zoekt bij een “nee” naar andere wegen
  • Blijft logisch, rationeel denken
  • Toont emoties, maar laat zich daar niet door leiden

Zorgende persoon

  • Geeft zorg of hulp op basis van gemaakte afspraken
  • Geeft niet meer dan is afgesproken
  • Heeft respect voor de competenties van de hulpvrager
  • Is zich bewust van zijn eigen grenzen

3. Maak afspraken met elkaar!

Breng de “winnaarsdriehoek” meteen in de praktijk en maak met elkaar afspraken over “hoe nu verder”. Spreek hierbij vanuit de winnaarsrollen! Ik wens u veel speelruimte en zelfsturing!

Deel dit artikel

Tagdiv Cloud library - template content.

Elke week de beste HR-tips?

Ontvang onze beste tips, het laatste nieuws en de beste artikelen in jouw vakgebied.

Bonus: 5 gratis premium artikelen!

Als je je inschrijft krijg je van ons elke dag één van de 5 beste artikelen van de afgelopen periode toegestuurd. Die artikelen zijn normaal alleen voor betalende abonnees beschikbaar, maar kun jij nu dus ook lezen. Helemaal gratis!

Alle artikelen op BG magazine lezen?

Word nu abonnee voor

en bespaar € 60,– !

€ 37,–

Alle artikelen op BG magazine lezen?

Word nu abonnee voor

en bespaar € 60,– !

€ 37,–

Je ontvangt ook elke week onze beste HR-tips, het laatste nieuws en de beste artikelen in jouw vakgebied.

Gratis 5 premium artikelen lezen?

Je krijgt van ons elke dag één van de 5 beste artikelen van de afgelopen periode toegestuurd. Die artikelen zijn normaal alleen voor betalende abonnees beschikbaar, maar kun jij nu dus ook lezen. Helemaal gratis!